عربستان، ترکیه و پاکستان پیمان دفاعی مشترک امضا کردند
عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان روز جمعه در مکه توافقنامه دفاعی مشترکی امضا کردند که بر اساس آن، حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، حمله به هر سه کشور تلقی میشود. این توافق در نشستی با حضور شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، امضا شد.
سه کشور این توافق را گامی برای تقویت بازدارندگی و حفاظت از امنیت منطقهای معرفی کردهاند. در بیانیه عربستان، هدف توافق «تقویت بازدارندگی مشترک در برابر هرگونه تجاوز» و توسعه همکاری دفاعی میان طرفها اعلام شده است. شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، گفت این توافق «چارچوبی برای شراکت دفاعی بلندمدت» ایجاد میکند که بازدارندگی، هماهنگی و همافزایی را افزایش خواهد داد. اردوغان تأکید کرد که توافق علیه هیچ کشوری نیست و شهباز شریف آن را «سپر صلح برای نسلهای آینده» خواند.
این توافق در شرایطی اعلام شده که خاورمیانه با تنشهای فزاینده، رویارویی آمریکا و ایران، حملات گروههای نزدیک به تهران و تهدیدهای امنیتی علیه کشتیرانی در دریای سرخ و تنگه هرمز روبهروست. عربستان همچنین چند روز پیش از برنامه خود برای تشکیل یک ائتلاف دفاعی دریایی با هدف حفاظت از مسیرهای بینالمللی کشتیرانی و انتقال انرژی در دریای سرخ خبر داده بود؛ اقدامی که پس از حملات حوثیهای یمن و اختلال در رفتوآمد از بابالمندب مطرح شد.
گریگوری گاوز، استاد امور بینالملل در دانشگاه تگزاس، به الحره گفت آثار نظامی مستقیم این توافق هنوز روشن نیست و اهمیت اصلی آن در ابعاد سیاسی و دیپلماتیک قرار دارد. به گفته او، هماهنگی مواضع ریاض، آنکارا و اسلامآباد در قبال ایران میتواند نفوذ بیشتری برای اثرگذاری بر محاسبات تهران ایجاد کند، اما این توافق احتمالاً به همکاری هستهای میان سه کشور منجر نخواهد شد.
توانمندیهای سه طرف متفاوت است: عربستان از وزن اقتصادی و سیاسی قابلتوجه برخوردار است و در پی توسعه صنایع دفاعی خود است؛ ترکیه صنعت نظامی رو به رشدی، بهویژه در حوزه پهپادها، دارد؛ و پاکستان از ارتشی بزرگ، تجربه نظامی و توانمندی هستهای برخوردار است. هاوارد آیزنستات، استاد تاریخ دانشگاه سنت لارنس، گفت این توافق نشاندهنده درک مشترک سه کشور از تحول در نظام امنیتی سنتی خاورمیانه است. او آن را نوعی «بیمهنامه» برای عربستان دانست، نه جایگزینی برای شراکت امنیتی با آمریکا، و تأکید کرد که واشنگتن همچنان ستون اصلی امنیت منطقه است.
فردریک وری، پژوهشگر ارشد برنامه خاورمیانه در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، گفت توافق مکه همکاریهای پیشین سه کشور در زمینه تولید دفاعی، انتقال فناوری و تبادل اطلاعات امنیتی را رسمیتر میکند. او افزود آثار آن ممکن است در مناطقی مانند دریای سرخ و شاخ آفریقا، بهویژه از طریق تقویت همکاری ترکیه و عربستان، آشکارتر شود. با این حال، توانمندیهای آمریکا در حوزههایی مانند دفاع هوایی و موشکی، اطلاعات و فناوری نظامی، در کوتاهمدت قابل جایگزینی نیست.
توماس وریک، پژوهشگر برنامههای خاورمیانه در شورای آتلانتیک، گفت آزمون اصلی توافق، تبدیل آن از چارچوبی سیاسی به همکاری دفاعی واقعی است. او اختلاف در محاسبات امنیتی را چالش مهمی دانست، زیرا ایران تهدیدی مستقیم برای عربستان است، اما الزاماً تهدیدی با همان درجه برای ترکیه یا پاکستان نیست. این توافق تاکنون شامل فرماندهی نظامی واحد، تعهدات عملیاتی دقیق یا چتر هستهای مشترک نیست و بنابراین با پیمانهایی مانند ناتو قابل مقایسه نیست. اهمیت آن در حال حاضر بیشتر به تغییر رویکرد کشورهای منطقه و تلاش برای ایجاد شبکههای امنیتی متنوع، به جای اتکا به یک شریک واحد، بازمیگردد.