کمبود موشکهای رهگیر آمریکا، اسرائیل را به بازنگری در کمکهای نظامی واداشته است
تحلیل واینت: عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل که در فوریه آغاز شد، با افزایش فشار بر ذخایر موشکهای رهگیر پدافندی آمریکا، آسیبپذیری راهبردی دیرینهای را آشکار کرده است. این کمبود دیگر خطری فرضی برای بحرانهای آینده نیست و اکنون بر عملیات نظامی، توان ادامه جنگ و پایداری راهبردی در خاورمیانه اثر میگذارد.
بر اساس برآوردهای مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، ذخیره موشکهای رهگیر پاتریوت آمریکا از حدود دو هزار و ۳۳۰ فروند پیش از جنگ با ایران، به حدود ۷۵۹ تا ۸۲۷ فروند کاهش یافته است. ذخایر موشکهای سامانه تاد نیز از حدود ۴۵۲ فروند به ۲۳۴ تا ۲۷۸ فروند رسیده است. نویسنده میگوید پس از حملات اولیه به زیرساختهای هستهای و مراکز فرماندهی نظامی ایران، که به کشتهشدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در ساعات آغازین جنگ انجامید، درگیریهای مستمر در چند جبهه با سرعتی بیشتر از توان خطوط تولید، موشکهای پیشرفته پدافندی مصرف کردهاند.
این تحلیل علت اصلی کمبود را ساختاری میداند، نه صرفاً سیاسی. تولید موشکهای رهگیر دقیق به شبکههای پیچیدهای وابسته است که در بخشهایی مانند موتورهای راکتی سوخت جامد، ریزالکترونیک هدایت و مواد اولیه حیاتی با گلوگاههای جدی روبهرو هستند. حتی تصویب فوری بودجه اضطراری در کنگره آمریکا نیز، به نوشته واینت، بازسازی ذخایر را به چند سال زمان نیازمند میکند. ارتش آمریکا همچنین باید برای حفظ بازدارندگی جهانی، بهویژه در منطقه هند-اقیانوس آرام و اروپا، ذخایر عملیاتی خود را حفظ کند و همین موضوع سقفی برای صادرات موشکهای رهگیر ایجاد میکند.
نویسنده همزمان به تغییر فضای سیاسی واشنگتن اشاره میکند. بر اساس تفاهمنامه ۱۰سالهای که در سال ۲۰۱۶ امضا شد، آمریکا متعهد شده است تا پایان سال مالی ۲۰۲۸، ۳۸ میلیارد دلار کمک دفاعی در اختیار اسرائیل بگذارد؛ این چارچوب شامل سالانه ۳.۳ میلیارد دلار کمک تأمین مالی نظامی خارجی و ۵۰۰ میلیون دلار برای برنامههای مشترک دفاع موشکی است. با این حال، تحلیل واینت میگوید اجماع دوحزبی سابق درباره این اعتبارات تضعیف شده و رویکردهای معاملهمحور، حساسیت نسبت به هزینههای خارجی و بحث درباره مشروطکردن انتقال تسلیحات، تمدید ساده این ساختار را پس از سال ۲۰۲۸ بعید کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در گفتوگو با قانونگذاران آمریکایی پیشنهاد کرده است اسرائیل از دریافتکننده کمک به شریک فناوری برابر تبدیل شود. بر اساس این پیشنهاد، کمک سالانه ۳.۳ میلیارد دلاری بهتدریج کنار گذاشته شود، اما برنامه اختصاصی همکاری در زمینه دفاع موشکی ادامه یابد. در مقابل، اسرائیل خواستار ایجاد صندوق مشترک پژوهش و توسعه به ارزش تقریبی ۱۶ میلیارد دلار شده است. هدف این رویکرد، از نگاه نویسنده، افزایش کنترل مستقل اسرائیل بر زنجیرههای تأمین و مالکیت فکری دفاعی است.
اسرائیل همچنین در حال افزایش ظرفیت تولید داخلی مهمات توپخانه، مهمات خودروهای زرهی و تسلیحات هدایتشونده دقیق است. در این میان، ادغام عملیاتی سامانه لیزری «پرتو آهنین» ساخت شرکت رافائل اهمیت ویژهای دارد. واینت مینویسد این سامانه در اواخر سال ۲۰۲۵ عملیاتی اعلام شد و بنا بر گزارشها، در مارس ۲۰۲۶ برای نخستینبار علیه حملات راکتی و پهپادی از لبنان به کار گرفته شد.
از نظر هزینه، هر موشک تامیر سامانه گنبد آهنین حدود ۴۰ تا ۸۰ هزار دلار قیمت دارد، در حالی که هزینه هر شلیک از سامانههای رده بالاتر مانند پیکان و تاد میتواند به چند میلیون دلار برسد. هزینه نهایی هر درگیری با پرتو آهنین عمدتاً به برق مورد نیاز برای شلیک لیزر محدود میشود. با این حال، ابرهای سنگین، مه و گردوغبار متراکم جوی میتوانند عملکرد سامانههای لیزری را کاهش دهند؛ بنابراین این فناوری قرار نیست جایگزین کامل موشکهای رهگیر جنبشی شود، بلکه در کنار آنها و در قالب پدافند چندلایه به کار خواهد رفت. هدف، مقابله با تهدیدهای پرتعداد و کمهزینه مانند پهپادها و راکتهای کوتاهبرد و حفظ رهگیرهای گرانتر برای موشکهای بالستیک پیچیده است.
این تغییر رویکرد بر همکاریهای امنیتی منطقهای در چارچوب معماری پدافند هوایی یکپارچه فرماندهی مرکزی آمریکا نیز اثر میگذارد. کشورهای عضو توافقهای ابراهیم در دورههای تهدید مستمر با محدودیت مشابهی در ذخایر روبهرو هستند. در جریان جنگ سال ۲۰۲۶، اسرائیل با اعزام آتشبارهای گنبد آهنین و نیروهای تخصصی به امارات متحده عربی، و بنا بر گزارشها با ارائه کمک فنی درباره مفاهیم پدافند لیزری، بخشی از این همکاری را نشان داد. نویسنده تأکید میکند شبکه دفاعی کاملاً یکپارچه منطقهای هنوز شکل نگرفته، اما برنامهریزان دفاعی کشورهای خلیج فارس، گذار اسرائیل به سمت تولید مشترک و فناوریهای انرژی هدایتشده را با دقت دنبال میکنند.
واینت مینویسد اسرائیل همچنین پیشنهاد داده است فناوریهای دفاعی این کشور از طریق قراردادهای توسعه مشترک و صدور مجوز، در کارخانههای آمریکا، از جمله خطوط تولید احتمالی در اوهایو یا آریزونا، ساخته شوند. این مدل میتواند با ایجاد مشاغل صنعتی تخصصی در آمریکا، مبنای سیاسی پایدارتری برای همکاری دفاعی نسبت به درخواستهای سنتی برای کمک خارجی ایجاد کند.
با این حال، کنارگذاشتن کمکهای بلاعوض هزینه بودجهای قابلتوجهی خواهد داشت. اسرائیل اکنون نزدیک به هفت درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف دفاع میکند؛ رقمی که از بالاترین نرخها در جهان است. تأمین کامل هزینههایی که پیشتر با کمکهای مالی نظامی آمریکا پوشش داده میشد، مستلزم تصمیمهای دشوار مالی در اسرائیل خواهد بود؛ تصمیمهایی که باید هم آمادگی نظامی و برتری کیفی این کشور را حفظ کند و هم امکان گسترش تولید داخلی را فراهم آورد.
امین ایوب، نویسنده این تحلیل، پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه و تحلیلگر سیاستگذاری و نویسندهای مستقر در مراکش معرفی شده است. او نتیجه میگیرد که اسرائیل و شرکای منطقهای آن از همکاری راهبردی با آمریکا فاصله نمیگیرند و هماهنگی عملیاتی، تبادل اطلاعات و منافع مشترک همچنان پایه امنیت منطقه خواهد بود؛ اما اتکا به موجودی دفاعی یک کشور دیگر بهعنوان مبنای دائمی امنیت ملی، در حال پایانیافتن است.