تحلیل | توقف صادرات نفت از خارک؛ اهرم فشار دریایی و هزینههای پنهان برای ایران
گزارش معاریو میگوید محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت ایران از خارک را تقریباً متوقف کرده است؛ پایانهای که بنا بر همین گزارش حدود ۹۰ درصد محمولههای نفتی ایران از آن صادر میشود.
تصاویر ماهوارهای مورد استناد گزارش، خالیبودن طولانیمدت هر سه اسکله بارگیری را نشان میدهد و شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد نیز از حضور تنها ۱۶ کشتی در منطقه انتظار اطراف خارک در روز سهشنبه خبر داده است؛ کمترین رقم از آغاز ماه گذشته، به روایت معاریو.
اهمیت این تحول فقط در کاهش فروش روزانه نفت خلاصه نمیشود.
اگر نفتکشهای خالی نتوانند به خارک بازگردند، اختلال در زنجیره صادرات از مرحله بارگیری به برنامهریزی ناوگان و ظرفیت ذخیرهسازی منتقل میشود.
شرکت انرژی اَسپکتس، طبق گزارش، هنوز افزایش چشمگیری در ذخایر خارک مشاهده نکرده است؛ وضعیتی که میتواند نشانه آغاز کاهش تولید برای جلوگیری از پرشدن مخازن باشد.
این بخش، استنباطی مبتنی بر دادههای نقلشده است، نه اعلام رسمی تهران درباره میزان کاهش تولید.
با این حال، گزارش تصویری یکدست از قطع کامل درآمد نفتی ایران ارائه نمیکند.
بر اساس دادههای گروه «متحد علیه ایران هستهای»، ۲۶ نفتکش با پرچم ایران به آبهای نزدیک مالزی رسیدهاند؛ مسیری که در آن، نفت ایران معمولاً میان کشتیها منتقل و سپس به پالایشگاههای چین تحویل میشود.
معاریو مینویسد تهران هنوز از محمولههایی درآمد دارد که در دوره آتشبس از خلیج فارس خارج شدهاند، اما این منبع درآمد، به گفته کارشناس مورد استناد گزارش، احتمالاً در هفتههای آینده کاهش خواهد یافت یا متوقف میشود.
از منظر مذاکره، فشار اقتصادی الزاماً به معنای پذیرش سریع خواستههای آمریکا نیست.
برونز، کارشناس نقلشده در گزارش، ارزیابی کرده که کاهش درآمد صادراتی در کوتاهمدت تهران را به مصالحه وادار نمیکند و گفته است ایران خود را در مسئله هرمز برخوردار از اهرم برتر میداند.
این ارزیابی، دیدگاه یک کارشناس است و نمیتوان آن را معادل موضع رسمی ایران دانست؛ اما نشان میدهد محاسبه تهران ممکن است بر تحمل هزینه اقتصادی برای حفظ اهرم دریایی استوار باشد.
کانون عملی بحران اکنون مذاکرات ایران و عمان درباره مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز است.
مقامهای وزارت خارجه ایران گفتهاند درباره مختصات جغرافیایی مسیر جدید به توافق رسیدهاند و بیانیه مشترک در مراحل نهایی است، اما معاریو از نبود نشانهای از پیشرفت بیشتر پس از روز چهارشنبه خبر میدهد.
طبق همین گزارش، توافق قابل قبول برای دو طرف میتواند به لغو محاصره آمریکا و برقراری معافیت تحریمی نفت منجر شود؛ بنابراین هر تأخیر، مستقیماً بر امکان بازگشت صادرات و کاهش فشار بر ذخایر داخلی اثر میگذارد.
بازار نفت نیز فعلاً در وضعیت انتظار توصیف شده است.
قیمت برنت در روز جمعه کمی پایینتر از ۸۲ دلار در هر بشکه بود و معاملهگران چشم به توافقی دارند که تردد کشتیها از هرمز را ازسر بگیرد.
از این داده نمیتوان نتیجه گرفت که بازار، اختلال را بیاهمیت میداند؛ تنها میتوان گفت در چارچوب گزارش، واکنش قیمت هنوز به اندازهای نبوده که مسیر تحولات دیپلماتیک و دریایی را کنار بزند.
جمعبندی محتاطانه این است که خارک به نقطه فشار اصلی میان صادرات نفت، ظرفیت تولید و مذاکرات هرمز تبدیل شده است.
گزارش معاریو شواهدی از اختلال جدی در بارگیری و احتمال کاهش تولید ارائه میکند، اما میزان واقعی زیان ایران و دوام آن به دو عامل وابسته است: سرعت رسیدن محمولههای قبلی به مشتریان آسیایی و نتیجه مذاکرات تهران و عمان.
تا زمانی که توافقی اجرایی اعلام نشود، هر دو طرف با هزینههایی روبهرو هستند که میتواند محاسبات امنیتی و اقتصادی بحران را تغییر دهد.