تحلیل | ناامیدی معترضان ایرانی از واشینگتن؛ جنبشی که بر حمایت خارجی تکیه ندارد
بر اساس گزارش نیویورکتایمز که کان آن را بازنشر کرده، چند شهروند تهران از دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به دلیل آنچه ناتوانی در کمک به سرنگونی جمهوری اسلامی میدانند، ابراز ناامیدی کردهاند.
آنان همزمان انتقادهای جدی از حکومت ایران دارند، اما میگویند مبارزهشان نباید به تصمیمهای واشینگتن وابسته باشد.
این تفکیک، محور اصلی گزارش است: مخالفت با جمهوری اسلامی الزاماً به معنای اعتماد به آمریکا نیست.
وحید، شهروندی ۳۵ ساله، گفته است انتظار داشته «کمک» از سوی آمریکا در راه باشد، اما در این برداشت اشتباه کرده است.
مریم، یکی از شرکتکنندگان در اعتراضهای ژانویه، ترامپ و آمریکا را متهم کرده که از خیزش مردم برای پیشبرد دستورکار خود استفاده کردهاند.
سجاد، شهروند ۲۷ ساله، نیز گفته است نه به حکومت ایران اعتماد دارد و نه به آمریکاییها.
این اظهارات، طبق همان گزارش، از سرخوردگی همزمان از داخل و خارج حکایت دارد؛ اما به دلیل محدودبودن نمونه، نمیتوان آن را سنجشی جامع از نگرش جامعه ایران تلقی کرد.
روایت پرستار ۲۷ ساله تهرانی، که به گفته خودش در اعتراضهای ۲۰۲۲ شرکت کرده و از سوی نیروها با باتوم ضربوشتم شده است، بُعد دیگری به گزارش میدهد.
او گفته حضورش در اعتراضهای اخیر بیشتر با انگیزه «انتقام از کاری که حکومت با مردم کرده» همراه بوده و تأکید کرده ناامیدی را خیانت به خون جانباختگان میداند.
این بخش نشان میدهد برای دستکم برخی معترضان، تداوم اعتراض نه به وعده قدرتهای خارجی، بلکه به تجربه شخصی، حافظه سرکوب و مسئولیت در برابر قربانیان پیوند خورده است.
در عین حال، همین شهروند احتمال داده است دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برنامهای برای مردم ایران داشته باشند، اما افزوده که ایرانیان در نهایت فقط میتوانند به خودشان تکیه کنند.
این موضع، پیچیدگی رابطه میان فشار خارجی و مشروعیت داخلی را روشن میکند: حمایت لفظی قدرتهای خارجی ممکن است برای بخشی از مخالفان دلگرمکننده باشد، اما اگر با اقدام مشخص همراه نشود یا رنگ بهرهبرداری سیاسی پیدا کند، میتواند به بیاعتمادی منجر شود.
از منظر سیاست منطقهای، گزارش کان نشان میدهد پیامهای واشینگتن درباره ایران با یک مسئله دشوار روبهروست: حمایت از حقوق بشر و اعتراضها، بدون آنکه این حمایت به وابستگی جنبشها به دولت آمریکا تعبیر شود.
این متن هیچ اطلاعات مستقلی درباره میزان اثرگذاری سیاست ترامپ، طرح مشخصی برای تغییر حکومت یا ارزیابی امنیتی از تحولات ایران ارائه نمیکند؛ بنابراین نسبتدادن ناتوانی قطعی به آمریکا یا وجود برنامهای مشترک میان واشینگتن و اسرائیل، فراتر از دادههای گزارش خواهد بود.
اهمیت سیاسی این روایت در آن است که مخالفان جمهوری اسلامی ممکن است میان هدف تغییر داخلی و اتکا به مداخله خارجی مرز بگذارند.
چنین مرزی میتواند بر نحوه اثرگذاری تحریمها، پیامهای دیپلماتیک و حمایتهای سیاسی خارجی تأثیر بگذارد، اما درباره مسیر آینده اعتراضها یا واکنش حکومت نمیتوان بر پایه این گفتوگوها پیشبینی قطعی کرد.
آنچه فعلاً با احتیاط میتوان گفت این است که در روایت ارائهشده از تهران، ناامیدی از واشینگتن به معنای کنارگذاشتن مخالفت با جمهوری اسلامی نیست؛ بلکه به تأکید بیشتر بر استقلال این مخالفت انجامیده است.