سوریه با حفظ حضور نظامی روسیه در ساحل مدیترانه موافقت کرد
سوریه روز یکشنبه اعلام کرد با روسیه برای حفظ حضور نظامی این کشور در سواحل سوریه به توافق رسیده است؛ توافقی که به مسکو اجازه میدهد پس از سقوط حکومت بشار اسد، دو تأسیسات راهبردی خود در خاورمیانه را حفظ کند. این توافق پایگاه دریایی روسیه در طرطوس و پایگاه هوایی حمیمیم در نزدیکی لاذقیه را شامل میشود.
وزارت خارجه سوریه اعلام کرد دو طرف در قالب یک «یادداشت تفاهم» توافق کردهاند این دو تأسیسات ظرف حداکثر سه ماه از پایگاه نظامی به «مراکز آموزش مشترک» تبدیل شوند. جزئیات دقیق این عنوان هنوز روشن نیست، اما بیانیه دمشق نشان میدهد حضور نظامی روسیه در سوریه در آینده قابل پیشبینی ادامه خواهد داشت. روسیه تاکنون بهطور علنی این توافق را تأیید نکرده است.
دمشق این توافق را آغاز «فصل تازهای» در روابط با دولت احمد الشرع، رئیسجمهوری سوریه، توصیف کرد. وزارت خارجه سوریه گفت این اقدام مهمترین تحول از زمان آغاز مذاکرات حدود یک سال و نیم پیش است و چارچوبی برای «بازسازماندهی حضور روسیه در ساحل سوریه» فراهم میکند.
بر اساس این توافق، مسئولیت تأسیسات غیرنظامی منطقه به سوریه واگذار میشود. این موارد شامل اسکلههای غیرنظامی بندر طرطوس و فرودگاه نزدیک لاذقیه است؛ فرودگاهی که پایگاه حمیمیم در نزدیکی آن قرار دارد. سازمان هواپیمایی کشوری سوریه نیز روز یکشنبه اعلام کرد کنترل فرودگاه بینالمللی لاذقیه را که پیشتر زیر مدیریت روسیه بود، در دست گرفته و آمادهسازی برای بازسازی آن را آغاز کرده است. فعالیت روسیه در این فرودگاه پس از سقوط اسد بهشدت کاهش یافته بود و شماری از پناهجویان نیز در محوطه آن اسکان داشتند.
روسیه از متحدان اصلی حکومت سوریه در چند دهه گذشته بود. پس از آغاز جنگ داخلی در سال ۲۰۱۱، مسکو از بشار اسد حمایت کرد و در سال ۲۰۱۵ مستقیماً وارد جنگ شد؛ حملات هوایی روسیه به مخالفان اسد به بازپسگیری بخشهایی از خاک سوریه توسط حکومت او کمک کرد.
احمد الشرع، در مقابل، از اعضای پیشین القاعده بود و رهبری جبهه النصره را بر عهده داشت؛ گروهی که بعدها به هیئت تحریر الشام تبدیل شد. نیروهای اسلامگرای تحت رهبری او از جمله اهداف حملات هوایی روسیه بودند. در دسامبر ۲۰۲۴، نیروهای الشرع در عملیاتی سریع حکومت اسد را سرنگون کردند و او به روسیه گریخت.
سقوط اسد و قدرتگیری الشرع ضربهای جدی به اهداف روسیه در خاورمیانه تلقی شد و آینده پایگاههای طرطوس و حمیمیم از نخستین پرسشهای مطرح پس از تغییر حکومت بود. دولت جدید سوریه که به دنبال ثبات و بازسازی کشور پس از سالها جنگ است، از ابتدا احتمال ادامه فعالیت روسیه در این پایگاهها را رد نکرد؛ اما خواستار امتیازهایی، از جمله جبران خسارتهای جنگی و حتی استرداد اسد، بود. بشار اسد تاکنون به سوریه مسترد نشده و نشانهای وجود ندارد که تحویل او در مذاکرات منتهی به توافق جدید گنجانده شده باشد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، و احمد الشرع نیز در اکتبر سال گذشته در کرملین دیدار کردند. در صورت اجرای توافق طبق توضیحات دمشق، روسیه با وجود سقوط حکومتی که سالها میزبان نیروهایش بود، جایگاه نظامی راهبردی خود را در شرق مدیترانه حفظ خواهد کرد.