تحلیل | توافق موقت ایران و عمان درباره تنگه هرمز؛ آزمون شکننده برای آتشبس و دیپلماسی منطقهای
بر اساس گزارش i24NEWS، چهار منبع منطقهای که با پیبیاس گفتوگو کردهاند میگویند ایران و عمان به توافقی موقت برای ازسرگیری کشتیرانی عادی در تنگه هرمز نزدیک شدهاند.
این گزارش تأکید میکند که ایران، عمان، سازمان بینالمللی دریانوردی و ایالات متحده قرار است در صورت نهاییشدن، این سازوکار را مشترکاً اعلام کنند؛ با این حال، هیچیک از طرفهای نامبرده آن را رسماً تأیید نکردهاند.
بنابراین در وضعیت کنونی، باید از آن بهعنوان یک پیشنهاد یا تفاهم در حال شکلگیری یاد کرد، نه توافقی قطعی و اجرایی.
جزئیات منتشرشده نشان میدهد کشتیهای ورودی به خلیج فارس از مسیر نزدیکتر به ایران و کشتیهای خروجی از مسیری نزدیکتر به عمان عبور خواهند کرد.
طبق همین گزارش، دریافت عوارض یا هزینه عبور در دستور کار نیست و سازوکار پیشنهادی ماهیتی موقت دارد.
اهمیت این تفکیک در آن است که طرح، بنا نیست مسئله پیچیده مدیریت تردد در تنگه هرمز را برای همیشه حل کند؛ بلکه هدف اعلامشده آن کاهش اصطکاک و ایجاد کانالی محدود برای اعتمادسازی است.
از منظر دیپلماتیک، ارزش اصلی چنین ترتیبی در پیوند آن با آتشبس میان تهران و واشنگتن و دوره ۶۰روزه مذاکرات نهفته است.
گزارش میگوید این تفاهم میتواند چارچوب پیشین را احیا کند و گفتوگو درباره برنامه هستهای ایران، آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی و دستیابی به توافقی بلندمدت درباره کشتیرانی را دوباره به جریان بیندازد.
این برداشت، تحلیل مستقیم منابع نیست، بلکه نتیجه منطقی طراحی موقت طرح است: هر سازوکاری که عبور کشتیها را قابل پیشبینیتر کند، میتواند برای حفظ فضای مذاکره اهمیت داشته باشد؛ اما بهتنهایی تضمینکننده تداوم آتشبس یا پیشرفت هستهای نیست.
برای ایران، مسئله اقتصادی نیز در متن گزارش برجسته است.
منابع گفتهاند تهران انتظار دارد در دوره مذاکرات از کاهش تحریمها برخوردار شود تا صادرات نفت خود را از سر بگیرد.
این موضوع نشان میدهد که توافق احتمالی درباره کشتیرانی، از نگاه ایران صرفاً مسئلهای دریایی نیست و با دسترسی به درآمد نفتی و کاهش فشار اقتصادی پیوند دارد.
با این حال، گزارش درباره میزان، زمانبندی یا سازوکار کاهش تحریمها جزئیاتی ارائه نمیکند؛ بنابراین نمیتوان درباره اثر اقتصادی آن فراتر از همین چارچوب محدود نتیجهگیری کرد.
حمایت گزارششده شورای همکاری خلیج فارس نیز نشان میدهد کشورهای عربی منطقه در این مرحله بر جلوگیری از بازگشت رویارویی نظامی تمرکز دارند.
نقش عمان در این میان، طبق روایت منابع، فقط نقش میزبان یا میانجی نیست؛ بلکه این کشور در طراحی یک سازوکار عملی برای تفکیک مسیرهای عبور نیز حضور دارد.
چنین ترتیبی، در صورت اجرا، میتواند تماس مستقیم و احتمال سوءبرداشت میان شناورها را کاهش دهد، اما آسیبپذیری آن به رعایت دقیق مسیرها و پایبندی همه طرفها وابسته خواهد بود؛ نکتهای که گزارش درباره ضمانتهای اجرایی آن توضیحی نمیدهد.
در نهایت، مهمترین علامت احتیاط این است که خبر بر منابع ناشناس منطقهای تکیه دارد و تأیید رسمی ندارد.
حتی در صورت اعلام مشترک، موقتبودن توافق، وابستگی آن به آتشبس و گرهخوردنش با مذاکرات هستهای و تحریمها، آن را شکننده میکند.
ارزیابی واقعبینانه در حال حاضر این است که طرح یادشده میتواند یک ابزار تنشزدایی محدود و فرصتی برای باز نگهداشتن مسیر دیپلماسی باشد؛ اما تبدیل آن به ثبات پایدار در تنگه هرمز، به تصمیمهای سیاسی و تعهداتی نیاز دارد که هنوز در گزارش منتشرشده مشخص نشده است.