ایران با کنترل تنگه هرمز میکوشد ترامپ را به عقبنشینی وادار کند
تایمز اسرائیل در گزارشی تحلیلی نوشت ایران امیدوار است کنترل تنگه هرمز، مسیر حیاتی انتقال انرژی جهان، در نهایت دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، را به پذیرش خواستههای تهران وادار کند. به نوشته این رسانه، رهبران ایران روی کمبود فزاینده برخی مهمات کلیدی آمریکا، نارضایتی رأیدهندگان از افزایش قیمت انرژی و هزینه بالای تلاش نظامی برای بازگشایی اجباری تنگه حساب کردهاند.
این گزارش میگوید ایران میداند باز نگه داشتن تنگه بهعنوان یک آبراه بینالمللی، پیش از جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز معاملهشده در جهان را جابهجا میکرد. تهران همچنین هشدار داده است که تنگه هرمز به وضعیت قبلی بازنخواهد گشت و کشتیهایی را که بدون اجازه ایران از آن عبور کنند، هدف قرار خواهد داد. فرماندهی مشترک نظامی ایران این موضع را «خط قرمز غیرقابل شکستن» خوانده است.
ایران میگوید به توافقی با عمان برای مدیریت تنگه، که میان دو کشور قرار دارد، نزدیک شده است؛ اما اجرای چنین توافقی به لغو محاصره آمریکا مشروط خواهد بود و در نتیجه، حتی بدون مذاکرات مستقیم، به تأیید ترامپ نیاز دارد. هنوز روشن نیست که این توافق به ایران اجازه دریافت عوارض عبور میدهد یا نه، اما در هر صورت میتواند کنترل تهران بر بخشی از آبراهی را رسمی کند که پیش از جنگ برای کشتیرانی بینالمللی باز بود.
عبدالرضا داوری، تحلیلگری که پیشتر مشاور محمود احمدینژاد، رئیسجمهوری پیشین ایران، بود، به این رسانه گفت هدف اصلی ایران بیش از درآمد تنگه، «تأیید مدیریت و حاکمیت خود بر تنگه» است. مصطفی نجفی، تحلیلگر امنیتی مستقر در تهران، نیز کنترل هرمز را اهرمی برای بازدارندگی، حفظ توازن قدرت منطقهای و تغییر قواعد امنیتی در خلیج فارس دانست.
بر اساس این تحلیل، تثبیت کنترل ایران بر تنگه، برای تهران یک پیروزی مهم و برای آمریکا شکستی محسوب میشود؛ بهویژه آنکه واشنگتن هنوز به برخی اهداف متغیر خود در جنگ دست نیافته است. چنین وضعیتی همچنین میتواند به اصل آزادی کشتیرانی ضربه بزند و این سابقه نگرانکننده را ایجاد کند که کشورها بتوانند گلوگاههای تجاری جهان را بهطور یکجانبه مسدود کنند. چین که از ایران نفت میخرد و بر تهران نفوذ دارد، در ماه مه خواستار بازگشت «عبور عادی و امن» از تنگه شده بود.
مهدی محمدی، مشاور مذاکرهکننده ارشد ایران، در شبکههای اجتماعی نوشت: «آنها جنگ را آغاز کردند، اما پایانش هرگز در اختیار آنها نبود. ما همیشه خودمان تصمیم میگیریم چه زمانی جنگ تمام شود.» او افزود ایران به دنبال شکست دشمن است، نه صرفاً توافق. محمدی همچنین گفت حمله غافلگیرکننده ایران به اردن در ژوئیه، کاهش قیمت نفت را «جبران» کرد؛ رخدادی که به فروپاشی توافق موقت ماه ژوئن کمک کرد. آن توافق، از جمله، معافیت آمریکا برای فروش بینالمللی نفت ایران و وعده کاهش گستردهتر تحریمها را شامل میشد.
با این حال، تایمز اسرائیل تأکید کرد راهبرد ایران با خطرهای جدی همراه است. حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساخت صنعتی ایران آسیب زده، محاصره آمریکا بخش بزرگی از صادرات نفت را مختل کرده و تورم مواد غذایی در ایران به سطوح سهرقمی رسیده است. ترامپ نیز بارها تهدید کرده زیرساختهای غیرنظامی، از جمله شبکههای آب و برق، را هدف حملات گسترده قرار دهد.
در دسامبر، بحران ارزی به یکی از بزرگترین اعتراضهای ضدحکومتی در ۴۷ سال گذشته جمهوری اسلامی منجر شد. به نوشته گزارش، نیروهای امنیتی در سرکوب این اعتراضها هزاران نفر را کشتند و دهها هزار نفر را بازداشت کردند. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین ایران و از مذاکرهکنندگان توافق هستهای ۲۰۱۵، اخیراً هشدار داد اگر تهران بهسرعت به توافق نرسد، احیای اقتصادی دشوار خواهد شد و احتمال ناآرامی داخلی یا ازسرگیری تجاوز نظامی، بهویژه پس از انتخابات آمریکا، منتفی نیست.
رحمان قهرمانپور، تحلیلگر مستقر در ایران، گفت تهران از تنگه هرمز برای نشان دادن شکستنخوردن و افزایش مشروعیت داخلی استفاده میکند، اما ایران نمیتواند این راهبرد را برای همیشه ادامه دهد و در نهایت باید با آمریکا به توافق برسد. در مقابل، داوری گفت با وجود فشارهای اقتصادی، بعید است ایران در شرایط کنونی از مواضع خود عقبنشینی کند. این گزارش همچنین افزود جنگ هستهای ایران را موقتاً به حاشیه رانده و کنترل تنگه میتواند در صورت ازسرگیری مذاکرات هستهای، اهرم بیشتری در اختیار تهران بگذارد.