تحلیل | انتصاب فرماندهان جدید در ایران؛ تثبیت ساختار جنگی یا پیام مذاکرهای؟
فاکسنیوز گزارش داده است که دفتر رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنهای، شش فرمانده ارشد نظامی را منصوب کرده است.
احمد وحیدی به فرماندهی سپاه پاسداران، علی عبداللهی به ریاست ستاد کل نیروهای مسلح و کیومرث حیدری به جانشینی او منصوب شدهاند.
مصطفی ایزدی، علی اعمایی و حسین طائب نیز بهترتیب در سمتهای ارشد سپاه، نیروی دریایی سپاه و بسیج قرار گرفتهاند.
این احکام پس از کشتهشدن شماری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی در حملات آمریکا و اسرائیل صادر شده است؛ با این حال، گزارش ارائهشده درباره جزئیات عملیاتی این حملات به ارزیابی مستقلی استناد نمیکند و UKFarsi نمیتواند فراتر از متن منبع داوری کند.
اهمیت نخست این انتصابها، بازسازی زنجیره فرماندهی است.
طبق گزارش، در حکم احمد وحیدی بر حفظ آمادگی برای «عملیات تهاجمی قدرتمند علیه دشمن» تأکید شده و علی عبداللهی مأمور شده است روند ادغام ستاد کل نیروهای مسلح در قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا را تکمیل کند.
از نگاه تحلیلی، چنین تصمیمی میتواند نشان دهد که تهران در کوتاهمدت ساختارهای فرماندهی زمان جنگ را حفظ و رسمیتر میکند؛ اما این الزاماً به معنای تصمیم قطعی برای ادامه جنگ نیست.
دولتها گاه همزمان با فشار نظامی، برای تقویت موقعیت خود در مذاکره نیز ساختار دفاعی را منسجم میکنند.
عمر محمد، مدیر ابتکار پژوهش درباره یهودستیزی در برنامه افراطگرایی دانشگاه جورج واشینگتن، به فاکسنیوز گفته است ترتیب اعلام انتصابها عمدی بوده و ایران میخواهد پیش از هر توافق، ساختار فرماندهی خود را بهعنوان «واقعیت میدانی» تثبیت کند.
این دیدگاه، ارزیابی یک کارشناس مورد استناد رسانه است، نه واقعیتی اثباتشده درباره نیت تصمیمگیران ایرانی.
همزمان، گزارش میگوید مذاکرهکنندگان ایرانی و عمانی درباره مختصات مسیر پیشنهادی کشتیرانی از تنگه هرمز در حال گفتوگو هستند.
بنابراین تصویر موجود، بیش از آنکه ساده و دوگانه باشد، از حرکت موازی در دو مسیر نظامی و دیپلماتیک حکایت دارد.
پیشینه برخی منصوبان نیز برای روابط خارجی ایران اهمیت دارد.
فاکسنیوز یادآوری کرده است که احمد وحیدی با اعلان قرمز اینترپل به درخواست آرژانتین درباره پرونده بمبگذاری سال ۱۹۹۴ آمیا روبهرو است؛ حسین طائب از سال ۲۰۱۰ در فهرست تحریمهای آمریکا قرار دارد و کیومرث حیدری نیز از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا تحریم شده است.
این موارد، در صورت باقیماندن در سمتهای جدید، احتمالاً بهانه و مبنای بیشتری برای فشارهای حقوقی و تحریمی غرب فراهم میکند.
با این حال، گزارش میان اتهام، تحریم و اثبات قضایی تفاوت میگذارد و نباید این موارد را بدون قید بهعنوان احکام قطعی کیفری توصیف کرد.
در سطح داخلی، این انتصابها میتواند تلاشی برای نشاندادن تداوم اقتدار پس از ضربه به لایههای ارشد نظامی و امنیتی باشد.
گزارش میگوید درباره سلامت و غیبت عمومی مجتبی خامنهای پرسشهایی مطرح است و مسعود پزشکیان از دیداری نزدیک به هفتساعته با او خبر داده است.
همچنین به گفته منبع، سازمان اطلاعات سپاه و بخش ضدجاسوسی آن هنوز فرماندهان اعلامشدهای ندارند و ایران وزیر دائمی دفاع یا اطلاعات ندارد.
همین خلأها نشان میدهد بازسازی نظامی لزوماً با ترمیم کامل ساختار اطلاعاتی و پاسخگویی درباره شکستهای امنیتی همراه نشده است.
برای ایران، مسئله اصلی اکنون فقط نام فرماندهان نیست؛ بلکه این است که آیا ساختار تازه میتواند هماهنگی میان نیروهای مسلح، دستگاه اطلاعاتی و دولت را افزایش دهد، یا تعدد مراکز تصمیمگیری را تثبیت میکند.
گزارش فاکسنیوز شواهد کافی برای پاسخ قطعی به این پرسش ارائه نمیدهد.
آنچه با اطمینان بیشتری میتوان گفت این است که تهران در شرایطی که همزمان با فشار نظامی، تحریمها و گفتوگو درباره تردد در تنگه هرمز روبهروست، در حال بازچینی سریع فرماندهی خود است؛ معنای نهایی این اقدام به تصمیمهای بعدی در میدان و پای میز مذاکره بستگی خواهد داشت.