آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای خروج مواد هستهای سوریه آماده میشود
آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهزودی خارج کردن مواد هستهای از تأسیسات مخفی سوریه را آغاز میکند؛ اقدامی که پس از رایزنیها و توافق میان دولتهای آمریکا، اسرائیل و سوریه انجام خواهد شد. این گزارش را آکسیوس به نقل از مقامهای اسرائیلی و آمریکایی منتشر کرده و تایمز اسرائیل نیز آن را بازتاب داده است.
بر اساس این گزارش، ماجرا ماهها با تبادل تهدید و دیپلماسی محرمانه میان اسرائیل و آمریکا همراه بود و چند هفته پیش با توافقی برای انتقال مواد هستهای پایان یافت. یک مقام آمریکایی گفته است واشنگتن امیدوار است روند خروج مواد «بهزودی آغاز شود و پیش از پایان سال» به اتمام برسد.
اسرائیل در سال ۲۰۰۷ رآکتور مخفی «الکِبر» در استان دیرالزور را بمباران کرد. بر اساس ارزیابیهای اسرائیل، آمریکا و آژانس، حکومت بشار اسد در این محل سرگرم ایجاد برنامهای مخفی برای ساخت سلاح هستهای بود. اسرائیل تا سال ۲۰۱۸ درباره این حمله اظهارنظر رسمی نکرد، اما این عملیات عموماً پایان تلاش حکومت اسد برای ساخت سلاح هستهای تلقی میشود.
آکسیوس به نقل از دو مقام اسرائیلی گزارش داده است که برخی مراکز پژوهش، توسعه و انبارش پس از نابودی رآکتور همچنان باقی مانده بودند. یکی از این مراکز که «سایت ۹۹» نامیده شده، برای نگهداری مواد هستهای باقیمانده در اختیار حکومت اسد استفاده میشده است.
این مواد شامل کیک زرد، یعنی پودر سنگ معدن اورانیوم، بوده است. کیک زرد میتواند در ساخت «بمب کثیف» به کار رود؛ بمبی متعارف که مواد رادیواکتیو را در محیط پخش میکند. این ماده همچنین در صورت غنیسازی بیشتر، قابلیت استفاده در مسیر ساخت سلاح هستهای را دارد.
پس از سقوط حکومت اسد در پایان سال ۲۰۲۴ و روی کار آمدن نیروهای شورشی اسلامگرا، اسرائیل ورودی محل رآکتور الکبر را بمباران کرد. اسرائیل و آمریکا بیش از یک سال درباره وضعیت سایت ۹۹ گفتوگو داشتند و مقامهای ارشد کاخ سفید و دفتر نخستوزیری اسرائیل در این موضوع هماهنگ بودند.
در ژوئن ۲۰۲۵، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، گفت سوریه با دسترسی بازرسان به سایتهای هستهای سابق و مشکوک موافقت کرده است. بر اساس گزارش آکسیوس، اسرائیل هشدار داده بود اگر مواد هستهای از محل خارج نشود یا دولت جدید سوریه برای دسترسی به آن تلاش کند، این تأسیسات را هدف قرار خواهد داد. یک مقام آمریکایی گفت این تهدید هرگز به مرحله نزدیک به اجرا نرسید.
چند هفته پیش، اسرائیل فعالیتهایی را در محل شناسایی کرد که به گفته مقامهای این کشور، احتمال تلاش دولت سوریه برای دسترسی به مواد را مطرح کرد. مقامهای اسرائیلی همچنین نگران بودند ترکیه، متحد نزدیک دولت جدید سوریه، در این اقدام به دمشق کمک کند. دولت دونالد ترامپ سپس آژانس را وارد مذاکرات کرد و آژانس سه هفته پیش با دولت سوریه به توافق رسید. کاخ سفید، آژانس و دفتر نخستوزیری اسرائیل درباره این گزارش اظهارنظر نکردند. رویترز نیز در تهیه این گزارش مشارکت داشته است.