پرونده مجتبی خامنهای؛ از گزارشهای محرمانه ویکیلیکس تا تحریمهای خزانهداری آمریکا
مجتبی خامنهای سالها بدون داشتن مقام انتخابی یا سمت رسمی دولتی، در مرکز گمانهزنیها درباره سازوکار قدرت در جمهوری اسلامی قرار داشته است. دو سند کلیدی در این پرونده، یکی کابل محرمانه سفارت آمریکا در لندن در سال ۲۰۰۸ است که اطلاعاتی عمدتاً منتسب به علیرضا نوریزاده را منتقل میکند، و دیگری تصمیم دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا در ۴ نوامبر ۲۰۱۹ است که مجتبی خامنهای را به دلیل «اقدام برای یا به نمایندگی از» رهبر جمهوری اسلامی تحریم کرد. این دو سند از نظر ماهیت یکسان نیستند: کابل ویکیلیکس گزارش اطلاعاتیِ واسطهمند و همراه با هشدار درباره اعتبار منبع است؛ اما تحریم خزانهداری، یک اقدام حقوقی-اداری رسمی دولت آمریکا است، نه حکم دادگاه و نه اثبات قضایی همه ادعاهای مطرحشده در متن آن. در ژوئیه ۲۰۲۶، خزانهداری آمریکا بار دیگر نام مجتبی خامنهای را در پرونده شبکه مالی علی انصاری مطرح کرد و مدعی شد داراییها و فعالیتهای مالی این شبکه به سود مجتبی، خانواده او، مقامهای دفتر رهبر و سپاه پاسداران به کار گرفته شده است. این ادعا در سطح سند رسمی خزانهداری ثبت شده، اما برای ارزیابی مستقل آن باید میان «مبنای تحریم» و «اثبات قطعی مالکیت یا انتفاع» تفاوت گذاشت. آنچه از مجموعه اسناد با اطمینان بیشتری میتوان گفت این است که مجتبی خامنهای از دهه ۱۳۸۰ به بعد، در روایتهای متعددِ منابع دیپلماتیک و رسانهای بهعنوان واسطه دسترسی به پدرش، هماهنگکننده میان دفتر رهبری و شبکههای امنیتی و یکی از چهرههای مؤثر درون حلقه قدرت معرفی شده است. آنچه همچنان نیازمند احتیاط است، میزان واقعی اختیار او، نقش مشخصش در سرکوب اعتراضات ۱۳۸۸، حجم ثروت شخصی یا خانوادگی و چگونگی تصمیمگیری نهایی درباره جانشینی است.